Oznaczanie temperatury zapłonu

Oznaczanie temperatury zapłonu jest kluczowym badaniem w ocenie bezpieczeństwa i jakości substancji palnych, takich jak paliwa, oleje czy rozpuszczalniki. Dwie najczęściej stosowane metody to:

1. Metoda zamkniętego tygla Pensky’ego-Martensa (wg PN-EN ISO 2719)
2. Metoda otwartego tygla Cleveland (wg PN-EN ISO 2592)

Metoda zamkniętego tygla Pensky’ego-Martensa (PN-EN ISO 2719)

Metoda ta polega na umieszczeniu próbki w szczelnie zamkniętym tyglu, który jest podgrzewany w kontrolowany sposób. W określonych odstępach czasu wprowadza się źródło zapłonu przez otwór w pokrywie. Temperatura, przy której następuje chwilowy zapłon par nad cieczą, jest rejestrowana jako temperatura zapłonu.

Zastosowanie:

• Paliwa i biopaliwa ciekłe; estry metylowe (FAME), biowęglowodory ciekłe i oleje napędowe z dodatkiem biokomponentów.
• Oleje smarowe
• Rozpuszczalniki
• Produkty chemiczne

Zakres pomiarowy: 0–150 °C

Metoda otwartego tygla Cleveland (PN-EN ISO 2592)

W tej metodzie próbka jest umieszczana w otwartym tyglu i podgrzewana. Źródło zapłonu jest zbliżane do powierzchni cieczy w regularnych odstępach. Temperatura, przy której dochodzi do zapłonu, jest zapisywana jako temperatura zapłonu.

Zastosowanie:

• Oleje silnikowe
• Oleje do transportu ciepła
• Oleje transformatorowe
• Paliwa

Zakres pomiarowy: 20–400 °C

Wymogi prawne dotyczące oznaczania temperatury zapłonu

W Polsce i Unii Europejskiej istnieją przepisy obligujące producentów do przeprowadzania badań temperatury zapłonu:

• Rozporządzenie Ministra Przemysłu oraz Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 21 marca 2025 r. w sprawie wymagań jakościowych dla biopaliw ciekłych (Dz.U. 2025 poz. 426). w sprawie wymagań jakościowych dla biopaliw ciekłych nakłada obowiązek oznaczania temperatury zapłonu metodą zamkniętego tygla Pensky’ego-Martensa dla paliw ciekłych.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/426 z dnia 9 marca 2016 r. (tzw. GAR) dotyczące urządzeń spalających paliwa gazowe wymaga, aby urządzenia spełniały określone normy bezpieczeństwa, w tym związane z właściwościami zapłonowymi.
• REACH – Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) to kluczowe rozporządzenie Unii Europejskiej dotyczące chemikaliów.

– Załącznik VII do REACH (wymagania dla rejestracji ≥1 tony/rok): temperatura zapłonu jest jednym z podstawowych parametrów fizykochemicznych, które muszą być oznaczone i zgłoszone w dossier rejestracyjnym.

Celem pomiaru temperatury zapłonu w REACH jest:

o klasyfikacja substancji zgodnie z rozporządzeniem CLP (oznaczenia zagrożeń – np. H226: „Łatwopalna ciecz i pary”),
o ocena ryzyka związanego z magazynowaniem, transportem i stosowaniem substancji,
o ocena warunków bezpiecznego użytkowania w raportach bezpieczeństwa chemicznego (CSR).

Metody dopuszczone przez REACH: wymagane są metody zgodne z OECD Guidelines lub równoważne, czyli m.in. PN-EN ISO 2719 (Pensky-Martens) i PN-EN ISO 2592 (Cleveland).

Niezależnie od wielkości produkcji/importu, wymaganie to dotyczy wszystkich substancji zaklasyfikowanych jako łatwopalne cieczy.

Podsumowanie

Oznaczanie temperatury zapłonu jest niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa i jakości produktów palnych. Wybór odpowiedniej metody zależy od charakterystyki badanego materiału oraz obowiązujących przepisów prawnych. Przeprowadzanie tych badań jest kluczowe dla spełnienia norm technicznych bezpieczeństwa i jakości paliw ciekłych.

Oznaczanie temperatury zapłonu metodami Cleveland i Pensky’ego-Martensa to nie tylko praktyka laboratoryjna, ale także wymóg legislacyjny w wielu sektorach: paliwowym, chemicznym, energetycznym i przemysłowym. Zgodność z przepisami krajowymi i europejskimi – w tym REACH i rozporządzeniami sektorowymi – wymaga rzetelnego oznaczenia tego parametru, który ma bezpośrednie znaczenie dla klasyfikacji zagrożeń oraz bezpieczeństwa ludzi i środowiska.